Start > Home > Oude wegen: Sultan’s Trail in Kroatië

Oude wegen: Sultan’s Trail in Kroatië

9 januari 2013

Op weg naar Beli Manastir

Op weg naar Beli Manastir

Map Sultans Trail

Map Sultans Trail

Tekst: Mariëtte van Beek Foto’s: Mariëtte van Beek Kaart: Mohammed El-Fers

http://www.devrijewandelaar.nl/oude-wegen-sultans-trail-in-kroatie/

De Sultan’s Trail, het langeafstandswandelpad tussen Wenen en Istanbul, is volop in ontwikkeling. Het pad volgt de oude weg die de vermaarde Ottomaanse sultan Suleyman de Grote ooit bereisde. De trajecten in Turkije, Slowakije en Oostenrijk zijn inmiddels geheel in kaart gebracht. Onlangs bracht iniatiefnemer Sedat Çakir samen met vrijwilligers de eerste bewegwijzering tussen Popsvac en Osijek in noordoost Kroatië aan. Nabij een in mysteriën gehulde brug vol hotspotpotentie.

Wat een ochtend. Vanuit mijn hoge hotelkamer kijk ik uit over de rivier Drava in Osijek. De stroom heeft haast, maar de mist erboven niet. Zijn grijze massa hangt roerloos over de stad. De moderne voetgangersbrug verderop herinnert aan de discussies met de lokale vrienden gisteravond. Over de oude Ottomaanse brug die hier eeuwen terug moet hebben gelegen, maar waarover de lokale autoriteiten en historici – amateurs of niet – nog bakkeleien. Want waar lag hij nu precies? En moet je exact weten hoe hij eruit zag voor je hem kunt herbouwen? Zeker is dat de troepen van sultan Suleyman over zijn provisorische houten constructie trokken, acht kilometer lang door de moerassen. Als die brug terugkomt, wordt het direct de nummer 1 attractie van Slovenië, dit wat vergeten deel van Kroatië, zo menen velen. Een boost voor de lokale economie op dit complexe deel van de Sultan’s Trail.

Tito’s jachtgebied

Elke stap in dit grensgebied met Servië en Hongarije is een meter roerige geschiedenis. Drama’s zijn nog warm en kwesties liggen gevoelig. Juist vandaag staan op het plein voor de kathedraal in het centrum van Osijek grote beeldschermen opgesteld. Rechtstreekse tv-beelden vanuit Den Haag, de rechters van het Internationale Strafhof doen uitspraak in hoger beroep. Wordt de Kroatische ex-generaal Ante Gotovina veroordeeld voor oorlogsmisdaden of niet? In drommen staan mannen in gespannen afwachting in de ochtendkoude bijeen. “Voor Kroaten is hij een held”, maakt gids Darko Mrkonjić ons duidelijk. Toch zet hij zich niet graag af tegen de Serviërs. Hij had en heeft ook Servische vrienden die in de Kroatische Onafhankelijkheidsoorlog (1991-1995) meevochten. In het Donau-Drava National Park buiten Osijek wijst hij later op de deplorabele staat van Tito’s geplunderde jachtverblijf. “De schuld van de rebellen.” “De rebellen?” “Ja, de Serviërs die aan Servische zijde meevochten.”

In het dorpje Popsvac is het even schakelen naar Suleymans tijd. We zetten eindelijk de eerste echte wandelpas op de Sultan’s Trail. Honden blaffen zodra we voorbij het kerkje komen. Met niet meer dan een kadasterkaart op zak oriënteert Sedat Çakir zich wonderbaarlijk snel. Richting de heuvels wordt het, voorbij vakwerkboerderijen en velden. Nog altijd gestoken in vochtige dampen, omhuld door het gelige gebladerte van de bomen en wijnranken op de hellingen. Gaan we wel goed richting Beli Manastir? Met gebaren maakt een automobilist duidelijk dat we voorlopig nog langs de kleiige akkers aan de bosrand moeten blijven lopen. Met Sultan’s Trailstickers op ijzeren borden en palen of golvende turquoise verfpijlen markeren we cruciale keuzemomenten, soms na een enkele dwaling – links, rechts -, die het tempo wat vertraagt. Genoeg tijd voor overpeinzingen.

Levensgenieters

Bewoog Suleyman zich werkelijk net als wij door het landschap? “Aan de hand van historische beschrijvingen proberen we zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke route te komen. Daarbij moet je ook bedenken dat legers en hun materieel niet over bergen, maar door dalen trekken”, vertelt Çakir. En, wijzend naar de klei, “het gebied dat onder het rivierwater stond, was vroeger veel groter. En dus verbleven mensen op de hoger gelegen delen waar we nu lopen.” De kalige gelige randen langs en door heuvels herinneren aan de woestijnzanden die hier heel lang geleden werden afgezet. Opvallend zijn de kelders die mensenhanden erin aanbrachten. Handig voor de opslag van alles dat je even kwijt moet: munitie, brandhout, gevangenen, maar ook wijn.

We slaan dwars de kleine heuvel over. Op de top wacht een verrassing: een subliem uitzicht over Beli Manastir en de vlakte rondom. Niet zo gek dat het hier vol staat met lokale vakantiehuisjes. Met veranda, een boomgaard, een barbecue, en een café om de hoek: alle zaken die het leven ‘s zomers goed maken. Houtgesneden hartjes in luiken duiden op een liefdesnestje. Had Mrkonjić niet gezegd dat Kroaten levensgenieters zijn? De ‘vila’s’ liggen er nu verlaten bij, maar verderop houden mannen nabij een bouwplaats een vroege vrijdagmiddagborrel, met koffie en sterkere drank. Een vrouw staat met kind op de heup langszij. “Dober dan!” (goedendag!), zwijgend kijken ze ons na terwijl we weer afdalen. Van verse grindpaden lopen we nu snel op het asfalt van Beli Manastir. Het wordt al bijna donker.

Sinte Anna

Ecotoerisme is geen afzien. Zoveel wordt ‘s ochtends duidelijk in de tot B&B omgebouwde boerderij Sklepić in het dorpje Karanac. Een ontbijt voor de knappende openhaard. Met vers houtgebakken brood en appelflappen van gastvrouw Gotza, jam uit de regio, en schnaps – mocht je die willen – van haar glunderende man Dennis. En ja, ook Turkse koffie.

Net als veel traditionele huizen in deze omgeving doet de hoeve van de familie Sklepić Hongaars aan. “De kleur van de bloemsjablonen op de buitenmuren verraadt de afkomst van de bewoners”, vertelt Dennis. “Groen staat voor Hongaren, bruin voor Duitsers. Anderen kiezen wat ze willen.” Strengen pepers en knoflook aan de muren verhogen het landelijke gevoel, net als de ganzen op de deel.

Aarzelend komt de zon door, de mist trekt op. Vanuit Karanac lopen we door de lichtglooiende velden, kaal en vol stompjes van geoogste gewassen. Plots herten aan de horizon, ze staan stil en gaan er dan in galop vandoor. Een contrast met de trage fietser die ons op deze rustige zaterdagmorgen in het dorp Kneževi Vinogradi, met boodschappen aan het stuur, tegemoetkomt.

Een schildering boven de poort naar de Servisch-orthodoxe kerk onthult zijn naam: de Presentatie van de Heilige Maria. Het kleurige Bijbeltafereel laat ook haar moeder, Sinte Anna, zien. Ze is een goede bekende in alle landen van de Sultan’s Trail. Niet alleen voor christenen, maar ook voor moslims. “Anne betekent moeder in het Turks”, aldus Çakir.

Direct om de hoek zit nog zo’n prima compagnon: wijn. Afkomstig uit de wijngaarden van deze streek, Baranja, en al eeuwen een begrip. Een wijnproefsessie in de kelders volgt. We hebben een goed excuus om te nippen, want in deze kelders bivakkeerde vroeger de Ottomaanse cavalerie. Al maakte Graševina – een Kroatische Riesling – onmogelijk onderdeel uit van hun rantsoen.

Harem

Dorpskinderen begeleiden ons giechelend terug de velden in. Een eenzame herder met zijn schapen, bergen suikerbieten en een begraafplaats doorbreken de monotonie van de kleivelden, sloten en dijken van dit Kroatische Groningen. Dat wel even de hemel op aarde wordt, zodra de zon doorbreekt en de jassen uit kunnen. Roofvogels lunchen met een duik.

Tussen Grabovac en Darda valt de schemering. Hoge graansilo’s en het vuur buiten een bouwvallige Roma-nederzetting wijzen de modderige weg terug naar de bewoonde wereld. Kil wordt het, boeren sturen hun tractoren richting moeder de vrouw.

Een paar uur later zitten wij bijna in de harem van Sultan Suleyman. In het Kroatische Nationale Theater van Osijek wordt het haremdeel van Ivan Zajc’s 19de eeuwse opera Nikola Šubić Zrinski opgevoerd. De opera verhaalt over de Slag van Szigetvár in 1566 waarin Hongaarse en Kroatische legers zware verliezen toebrachten aan de Ottomaanse overmacht onder persoonlijke leiding van de grote Suleyman. Een operazanger scandeert tussen gesluierde vrouwen: “Sultan Suleyman! Sultan Suleyman!” Het muzikale drama is onophoudelijk populair; de sultan leeft nog echt langs de Sultan’s trail.

Vredespad

En dan staan we ineens voor De Brug. Achter het desolate Eszterházy-kasteel van Darda zijn in een poel tussen het riet een drietal afgekloven palen zichtbaar. Alles wat over is van de overspanning die in Suleymans tijd voor het achtste wereldwonder doorging. Iets van de grandeur is gelukkig wel terug te zien in de oude en nieuwe brugtekeningen die we verderop in Osijek op panelen aan de promenade langs de Drava aantreffen. Ongeveer op deze plek kwam de brug vanuit de moerassen de oude stad in. Een bezoek aan de latere, Habsburgse stervesting Tvrđa is een must. Het ‘Turkse straatje’ loopt achter de Franciscaner Heilige Kruiskerk, gebouwd over de resten van een Ottomaans gebedshuis. De mannen van de pacifistische bedelaarsorde van Franciscus konden zich vroeger vrijelijk aan de Ottomaanse zijde van het front begeven.

Op meer plekken komen kerken en Ottomanen bijeen. Voor de jezuïtische St. Michaelskerk aan het bekende Heilige Drie-eenheidsplein, ook binnen Tvrđa, markeren gele stenen in het plaveisel de fundamenten van een moskee, vernoemd naar Kasem Pasha, de eerste Ottomaanse gouverneur van Osijek.

De mooiste vondst ligt evenwel in Đakovo, zo’n 35 kilometer ten zuidwesten van Osijek. Mrkonjić voert ons er met de auto heen: “Na een aardbeving eind 19de eeuw werd bij toeval ontdekt dat de Allerheiligenkerk oorspronkelijk een moskee was. De koepel en tal van Ottomaanse stijlelementen werden op gezag van bisschop Josip Juraj Strossmayer hersteld.” Voor Çakir horen deze man en het bouwwerk helemaal bij de Sultan’s Trail. Het oude oorlogspad is nu een vredespad; diversiteit en tolerantie zijn de sleutelwoorden van zijn missie: “Ook ik zit nog met veel vooroordelen. Al wandelend probeer ik me ervan te ontdoen.” Buiten staan op straat nog de rode devotielichten die de Kroaten de avond ervoor langs de kilometerslange weg naar Vukovar zetten. Ter nagedachtenis aan het drama dat zich er tijdens de Servische verovering van de stad, ruim twintig jaar geleden, afspeelde. Vukovar is na Osijek de laatste Kroatische halte van formaat voordat de Sultan’s Trail-wandelaar overstapt naar Servië.

Voor meer informatie over de Stichting Sultan’s Trail, zijn wandelgidsen en -reizen, zie www.sultanstrail.nl.

Home

  1. Nog geen reacties.
  1. Nog geen trackbacks.
Je moet ingelogd zijn om te reageren.